Η Κυρά Σαρακοστή:Τα ήθη και έθιμα ,εικόνες και ποιηματάκια

Η Κυρά Σαρακοστή είναι ένα έθιμο με πολύ βαθιές ρίζες. Πρόκειται για ένα ιδιότυπο ημερολόγιο με το οποίο μετρούσαν τις εβδομάδες της σαρακοστιανής περιόδου.

Οι γυναίκες και τα παιδιά ζύμωναν μια γυναίκα καλόγρια, με σταυρό στο κεφάλι και τα χέρια σταυρωμένα σε στάση προσευχής, η οποία είχε επτά πόδια, ένα για κάθε εβδομάδα μέχρι το Πάσχα. Αργότερα την Κυρά – Σαρακοστή την σχεδίαζαν σε χαρτί. Η Κυρά Σαρακοστή έχει σταυρωμένα τα χέρια της, επειδή προσεύχεται, δεν έχει στόμα γιατί δεν μιλάει και γιατί νηστεύει, δεν έχει αυτιά για να μην ακούει.

Όλα αυτά γιατί η περίοδος μέχρι το Πάσχα στην ουσία σημαίνει στροφή στον εσωτερικό μας κόσμο με σκοπό την κάθαρση μέσω της νηστείας, όχι μόνο των τροφών αλλά και των κακών μας συνηθειών. Κάθε Σάββατο έκοβαν από ένα πόδι, ενώ το τελευταίο, που κοβόταν το Μεγάλο Σάββατο, το τοποθετούσαν σε ένα ξερό σύκο, και όποιος το έβρισκε ήταν ο τυχερός!

Κάθε χρόνο κάναμε διάφορες εκδοχές της Κυρά- Σαρακοστής, και πολλές διαφορετικές μπορείτε να βρείτε με μια απλή αναζήτηση.

Είμαι η κυρά Σαρακοστή,
ποδαράκια έχω επτά
και μία μακριά ποδιά.
Στην ποδιά μου αυτή θα δεις,
νόστιμα φαγητά
ψάρι, ταραμά, λαγάνα, χαλβά,
ελιές και φασολάδα.

Στο πρόσωπό μου δε θα βρεις
στόμα ζωγραφισμένο.
Μην απορείς, είναι γιατί
Αυτό σημαίνει ότι μέχρι το Πάσχα
– για 40 μέρες δηλαδή –
θα τρώω νηστίσιμα φαγητά,

Μαντήλι κεντημένο το κεφάλι μου στολίζει
κι από πάνω στέκει ορθός ένας όμορφος
Τα χέρια μου έχω σταυρωμένα,
τα μακριά μου μαλλιά δεμένα,
κάθε μέρα κάνω προσευχή
και νηστεία ταπεινή

.
Και πώς μπορώ να καταλάβω ο χρόνος πως κυλά

και το Πάσχα πως θα’ρθεί ξανά;
Μα είναι απλό, πολύ
Όταν κάθε εβδομάδα από ένα ποδαράκι μου θα
στο τέλος την Μεγάλη Εβδομάδα θα βρεις,
το Πάσχα, τα κόκκινα τ’αβγά,
τις λαμπάδες τα τσουρέκια τα πασχαλινά
και τα τραπέζια τα γιορτινά.

 

 

Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ενώ ταυτόχρονα σημάνει το τέλος της Αποκριάς. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάστηκε έτσι γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά.

Επίσης, μια άλλη εκδοχή είναι πως ονομάστηκε έτσι επειδή οι νοικοκυρές καθάριζαν τα σκεύη τους όλη μέρα από το φαγοπότι της Αποκριάς. Είναι μέρα νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς.

Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού, το χριστιανικό Πάσχα.

Η ημέρα της Καθαράς Δευτέρας γιορτάζεται έντονα σε όλη την Ελλάδα με διάφορα έθιμα και αποτελεί επίσημη αργία. Συνηθίζεται πανελλαδικά να τρώγεται λαγάνα, δηλαδή άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται μόνο εκείνη τη μέρα, ταραμάς, χαλβάς, θαλασσινά, λαχανικά, ελιές και φασολάδα χωρίς λάδι. Κύρια έθιμα σε όλη την Ελλάδα είναι το πέταγμα του χαρταετού, αλλά και το λεγόμενο γαϊτανάκι, έθιμο που έφεραν οι πρόσφυγες του Πόντου και της Μικράς Ασίας.

Οι πιστοί στολίζουν τους χαρταετούς με ευχές και επιθυμίες, και πετώντας τους τις στέλνουν όσο πιο κοντά μπορούν στο Θεό. Μια πιθανή εξήγηση για το πέταγμα του χαρταετού είναι ότι συμβολίζει την ανάγκη του ανθρώπου για εξύψωση πνευματική και ψυχική.

Το έθιμο λοιπόν της Κυρά Σαρακοστής δεν το ξέρουν πολλοί, είναι από τα πιο παλιά έθιμα του τόπου μας. Η κυρά-Σαρακοστή χρησίμευε πάντα ως ημερολόγιο για να μετράμε τις εβδομάδες από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι τη Μεγάλη Εβδομάδα. Η κυρά-Σαρακοστή, στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά, που απεικόνιζε μια γυναίκα, που έμοιαζε με καλόγρια, με 7 πόδια, σταυρωμένα χέρια γιατί προσεύχεται, ένα σταυρό γιατί πήγαινε στην εκκλησία και χωρίς στόμα γιατί νήστευε!

Στο τέλος κάθε εβδομάδας, αρχής γενομένης από το Σάββατο μετά την Καθαρά Δευτέρα, της έκοβαν ένα πόδι! Το τελευταίο το έκοβαν το Μεγάλο Σάββατο. Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας, αυτό το κομμάτι χαρτί το δίπλωναν καλά και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο ή καρύδι κυρίως στην περιοχή της Χίου, το οποίο τοποθετούσαν μαζί με άλλα.

Όποιος το έβρισκε θεωρούνταν τυχερός! Σε κάποιες περιοχές, το έβδομο πόδι το τοποθετούσαν μέσα στο ψωμί της Ανάστασης και όποιος το έβρισκε του έφερνε γούρι. Σε άλλες πάλι περιοχές, η κυρά-Σαρακοστή φτιάχνεται από ζυμάρι με απλά υλικά και κυρίως, πολύ αλάτι για να μη χαλάσει, ενώ σε κάποιες άλλες, την έφτιαχναν από πανί και τη γέμιζαν με πούπουλα.

Η κυρά-ΣαρακοστήΣτον Πόντο, η κυρά-Σαρακοστή ήταν μια πατάτα ή ένα κρεμμύδι που το κρεμούσαν απ’ το ταβάνι και πάνω του είχαν καρφωμένα επτά φτερά κότας, ώστε να αφαιρούν ένα φτερό κάθε εβδομάδα. Εδώ το έθιμο ονομαζόταν “Κουκουράς”, ήταν ο φόβος και ο τρόμος των παιδιών!

Συχνές είναι τη Μεγάλη Σαρακοστή οι ολονυχτίες, οι αγρυπνίες στις εκκλησίες. Για τις αγρυπνίες αυτές τα παλιότερα χρόνια οι κάτοικοι ξυπνούσαν από τον “Τουμπακάρη”, που τριγύριζε στους δρόμους χτυπώντας τα τύμπανα. Ως ανταμοιβή έπαιρνε το Πάσχα κουλούρια, αυγά και τυρί. (Σκύρος).

Με την ολοκλήρωση της Μεγάλης Σαρακοστής φθάνουμε στη μεγαλύτερη γιορτή του χριστιανισμού, το Πάσχα. Το χριστιανικό Πάσχα είναι κινητή γιορτή και πρέπει να εορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την Πανσέληνο, που θα γίνει κατά την ημέρα της εαρινής ισημερίας ή μετά από αυτήν. Αν η πανσέληνος γίνει Κυριακή τότε το Πάσχα θα εορτάζεται την επομένη Κυριακή.

Παρόλο που πρόκειται για την ίδια χριστιανική γιορτή και δεν υπάρχει καμιά δογματική ή θεολογική διαφορά στο θέμα αυτό, το Πάσχα γιορτάζεται από τους Ορθόδοξους και τους Καθολικούς σε διαφορετικές ημερομηνίες, λόγω διαφοράς στα ημερολόγια των δυο εκκλησιών.

Η Καθολική Εκκλησία χρησιμοποιεί το Γρηγοριανό, ενώ η Ορθόδοξη Εκκλησία το παλιότερο Ιουλιανό ημερολόγιο. Κάθε τέσσερα χρόνια όμως συμπίπτουν οι ημερομηνίες κι έτσι φέτος το Πάσχα θα εορτασθεί την ίδια μέρα, στις 16 Απριλίου.

πηγή Web

Αφήστε μια απάντηση